Xalqaro va mahalliy birjalarda oltin tovar savdosi vaqti va jadvali

Henry

Oltin global moliya tizimida nafaqat xavfsiz aktiv (safe-haven), balki yuqori likvidli tovar sifatida markaziy o‘rinni egallaydi. Qimmatbaho metallar savdosi 24 soatlik siklda amalga oshirilsa-da, bozorning dinamikasi turli geografik sessiyalarda tubdan farq qiladi. Institutsional treyderlar va yirik investorlar uchun savdo vaqtini to‘g‘ri tanlash — bu nafaqat qulaylik, balki spredlarni minimallashtirish va volatillikdan samarali foydalanish strategiyasidir. Ushbu maqolada xalqaro birja sessiyalari va O‘zbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasidagi (UZEX) oltin savdosi jadvali tahlil qilinadi.

Xalqaro oltin bozorlarining ishlash tartibi va sessiyalari

Global oltin bozori dushanba tongida Avstraliyada boshlanib, juma kuni Nyu-Yorkda yakunlanadigan uzluksiz zanjirni tashkil etadi. Spot oltin narxi ushbu sessiyalar davomida shakllanadi va jahon iqtisodiyotidagi o‘zgarishlarga real vaqt rejimida javob beradi.

Asosiy savdo sessiyalari: Osiyo, Yevropa va Amerika

Osiyo sessiyasi (Sidney, Tokio, Gonkong, Singapur): Toshkent vaqti bilan taxminan 03:00 dan 12:00 gacha davom etadi. Bu davrda likvidlik odatda pastroq bo‘ladi, biroq Xitoy (SGE) va Hindiston kabi yirik iste’molchilarning talabi narx yo‘nalishini belgilab berishi mumkin.
Yevropa sessiyasi (London, Syurix): Toshkent vaqti bilan 13:00 dan 21:00 gacha. London oltin bozori (LBMA) dunyodagi eng yirik jismoniy oltin savdosi markazi hisoblanadi. Kuniga ikki marta o‘tkaziladigan "London Fix" narxlari global benchmark bo‘lib xizmat qiladi.
Amerika sessiyasi (Nyu-York, Chikago): Toshkent vaqti bilan 18:00 dan 02:00 gacha. COMEX birjasida oltin fyucherslari savdosi eng yuqori nuqtaga chiqadi. Bu sessiya eng yuqori volatillik bilan ajralib turadi.

Oltin savdosi uchun eng faol va likvidli soatlar

Oltin savdosi grafigi tahlil qilinganda, eng yuqori likvidlik London va Nyu-York sessiyalari ustma-ust kelgan vaqtda (Toshkent vaqti bilan 18:00 dan 21:00 gacha) kuzatiladi. Bu vaqt oralig‘ida spredlar eng tor darajaga tushadi, bu esa yirik hajmdagi pozitsiyalarni minimal sirpanish (slippage) bilan ochish imkonini beradi. Institutsional investorlar aynan shu soatlarda o‘z portfellarini qayta muvozanatlashtiradilar.

O‘zbekistonda oltin savdosi va birja jadvali

O‘zbekiston oltin ishlab chiqarish bo‘yicha dunyoda yetakchi o‘rinlardan birini egallashi mahalliy birja savdolari jadvali va tartibini yanada muhim qiladi. Mahalliy bozorda oltin savdosi asosan O‘zbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi (UZEX) orqali tartibga solinadi.

O‘zbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasida (UZEX) savdo vaqtlari

UZEXda qimmatbaho metallar savdosi maxsus elektron platformalar orqali amalga oshiriladi. Tovar birjasi ishlash vaqti odatda quyidagicha:

Ish kunlari: Dushanba – Juma.
Savdo sessiyalari: 09:00 dan 18:00 gacha (Toshkent vaqti).
Tanaffus: 13:00 dan 14:00 gacha.

Savdolar asosan spot bitimlari va fyuchers shartnomalari ko‘rinishida o‘tkaziladi. Mahalliy zargarlar va sanoat korxonalari uchun oltin sotib olish jarayoni birja kotirovkalariga asoslanadi, bu esa shaffoflikni ta’minlaydi.

Mahalliy bozorda oltin eksporti va savdo kotirovkalari

O‘zbekistonda oltin narxi jahon bozoridagi spot oltin narxi va Markaziy bank tomonidan belgilangan kurslar asosida shakllanadi. Eksport operatsiyalari asosan davlat strategiyasi doirasida amalga oshirilsa-da, birja savdolari jadvali mahalliy ishlab chiqaruvchilar uchun xom ashyo yetkazib berishning asosiy mexanizmi hisoblanadi. 2021-yildan boshlab oltin eksporti hajmi va dinamikasi tashqi savdo balansida muhim rol o‘ynamoqda.

Bozor volatilligi va savdo vaqtiga ta’sir qiluvchi omillar

Oltin narxi faqat vaqtga emas, balki makroiqtisodiy fundamental omillarga ham bog‘liq. Treyderlar uchun ushbu omillarning sessiyalar bilan bog‘liqligini tushunish risklarni boshqarishda hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Iqtisodiy yangiliklar va Federal Rezerv qarorlarining ta’siri

AQSh Federal Rezerv tizimining (Fed) foiz stavkalari bo‘yicha qarorlari va FOMC bayonotlari odatda Amerika sessiyasining o‘rtasida (Toshkent vaqti bilan 23:00 yoki 00:00 da) e’lon qilinadi.

Real foiz stavkalari: Oltin va real daromadlilik o‘rtasida teskari korrelyatsiya mavjud. Agar Fed stavkalarni oshirsa, oltinning saqlash xarajatlari (opportunity cost) oshadi va narx bosim ostida qoladi.
AQSh dollari (DXY): Oltin dollarda baholangani sababli, dollar indeksi kuchayishi oltin narxining pasayishiga olib keladi.

Dam olish kunlari va bayramlardagi savdo cheklovlari

Shanba va yakshanba kunlari global birja savdolari to‘xtatiladi. Biroq, dam olish kunlari sodir bo‘lgan geosiyosiy voqealar dushanba tongida "gep" (narx uzilishi) hosil bo‘lishiga sabab bo‘lishi mumkin. Shuningdek, AQSh (Minnatdorchilik kuni, 4-iyul) va Buyuk Britaniyadagi bank bayramlarida likvidlik keskin kamayadi, bu esa kutilmagan narx sakrashlariga zamin yaratadi.

Xulosa

Oltin savdosida muvaffaqiyat qozonish uchun birja sessiyalari va ularning o‘ziga xos xususiyatlarini bilish shart. Xalqaro bozorlarda eng faol davr London va Nyu-York sessiyalarining krossoveri hisoblansa, O‘zbekiston bozorida UZEXning belgilangan ish tartibiga rioya qilish lozim. Investorlar volatillikni boshqarish uchun iqtisodiy kalendarni doimiy kuzatib borishlari va savdo sessiyalarining likvidlik darajasiga qarab o‘z strategiyalarini moslashtirishlari tavsiya etiladi.