Haqiqiy qiymat iqtisodiyoti — bu tovar va xizmatlarning yakuniy bozor narxiga salbiy tashqi taʼsirlarning yashirin xarajatlarini kiritishni maqsad qilgan iqtisodiy modeldir. U anʼanaviy neoklassik nazariyalarga qarshi chiqib, hozirgi narxlash tizimi ishlab chiqarish yoki isteʼmol faoliyati atrof-muhit, aholi salomatligi va umuman jamiyatga yetkazadigan zararli oqibatlarni koʻpincha eʼtiborsiz qoldirishini taʼkidlaydi.
Ushbu model mazkur bilvosita zararlarni aniqlash va ularni maxsus soliqlar yoki yigʻimlar orqali ichki xarajatlarga aylantirishni taklif qiladi. Ishlab chiqaruvchilar yoki isteʼmolchilarni oʻzlari keltirib chiqargan salbiy taʼsirlar uchun toʻlashga majbur qilish orqali tizim mahsulotning jamiyat uchun haqiqiy yukini aks ettirishga intiladi. Ushbu yondashuv, shuningdek, changlatish kabi tabiiy jarayonlar taqdim etadigan ekologik foydalar kabi ijobiy tashqi taʼsirlarni ham hisobga oladi, ular standart bozor narxlarida hozircha kompensatsiya qilinmaydi.
Masalan, giyohvandlikka chalingan shaxslarni davolash uchun jamiyat tomonidan qilinadigan sogʻliqni saqlash xarajatlarini koʻrib chiqaylik. Hozirgi tizimlarda ushbu moddalarni ishlab chiqaruvchi kompaniyalar yuzaga kelgan tibbiy xizmat yoki ijtimoiy zararlar uchun toʻlov qilmaydi. Haqiqiy qiymat iqtisodiyoti ushbu tashqi xarajatlarni qoplash uchun ishlab chiqaruvchilarga soliq solishni yoqlaydi va mahsulotning bozor narxi uning inson farovonligiga koʻrsatadigan umumiy taʼsirini aks ettirishini taʼminlaydi.