Hotorn effekti — bu kuzatilayotganini yoki baholanayotganini bilgan shaxslarning o‘z xulq-atvorini o‘zgartirishi yoki yaxshilashi bilan bog‘liq psixologik hodisa. Ushbu tushuncha shuni ko‘rsatadiki, subyektlarni nazorat qilish tajriba yoki tadqiqot natijalariga ta’sir qilishi mumkin, bu esa ko‘pincha oddiy, kuzatilmaydigan sharoitlarda yuz bermaydigan unumdorlik yoki odatlardagi vaqtinchalik o‘zgarishlarga olib keladi.
Ushbu effekt odamlar tadqiqotchilar yoki boshqaruv tomonidan e’tibor qaratilganda o‘zlarini ko‘proq rag‘batlantirilgan yoki qadrliroq his qilishlari asosida ishlaydi. Tadqiqotda ishtirok etish orqali subyektlar o‘zlarining muhimligini his qilishlari mumkin, bu esa ularni odatdagi muhitdagiga qaraganda qattiqroq ishlashga yoki boshqacha harakat qilishga undashi mumkin. Shu sababli, ushbu effekt inson resurslarini boshqarish va ijtimoiy fanlar tadqiqotlarida ma’lumotlarni buzib ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan omil sifatida tez-tez tilga olinadi.
Masalan, agar kompaniya yangi unumdorlikni kuzatish tizimini joriy qilsa, xodimlar tizimning o‘zi samarali bo‘lgani uchun emas, balki o‘zlarining ish faoliyati qayd etilayotganini bilganliklari uchun ish unumdorligini oshirishlari mumkin. Hotorn effekti akademik adabiyotlarda asosiy tushunchalardan biri bo‘lsa-da, uning haqiqiyligi bahsli mavzu bo‘lib qolmoqda; ba’zi zamonaviy olimlar dastlabki tajribalar nuqsonli bo‘lganini va bu hodisa ilgari ishonilganidek universal bo‘lmasligi mumkinligini ta’kidlashadi.