To‘lov qobiliyatiga asoslangan soliqqa tortish – bu soliq yukini jismoniy yoki yuridik shaxsning moliyaviy imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda taqsimlash kerakligini ta’kidlaydigan fiskal falsafadir. Ushbu tamoyilga ko‘ra, boyligi ko‘proq va daromadi yuqori bo‘lgan shaxslar daromadi kamroq bo‘lganlarga nisbatan o‘z daromadlarining kattaroq qismini davlatga soliq sifatida to‘lashlari kutiladi.
Ushbu tizim progressiv soliq stavkalari orqali ishlaydi, bunda soliqqa tortiladigan daromad oshgani sayin soliq stavkalari ham ortib boradi. Tarafdorlarning ta’kidlashicha, bu yondashuv adolatli hisoblanadi, chunki bir dollar boy odam uchun kam daromadli odamga qaraganda kamroq marjinal foydalilikka ega. Iqtisodiyotdan eng ko‘p foyda ko‘rganlardan ko‘proq soliq talab qilish orqali tizim infratuzilma va ta’lim kabi muhim davlat xizmatlarini moliyalashtirishni, shu bilan birga resurslari cheklanganlarga ortiqcha yuk yuklamaslikni maqsad qiladi.
Masalan, AQShda soliq kodeksi turli daromad darajalariga turlicha stavkalarni qo‘llaydi. Kam daromad oluvchi soliq to‘lovchi 10 foizlik soliq stavkasiga duch kelishi mumkin, yuqori daromadli shaxs esa eng yuqori pog‘onada 37 foizlik stavkaga tortilishi mumkin. Ushbu tuzilma soliq majburiyatining to‘lovchining to‘lov qobiliyatiga qarab o‘zgarishini ta’minlaydi, garchi tanqidchilar bunday tizimlar moliyaviy muvaffaqiyatni jazolash orqali yuqori samaradorlikni pasaytirishi mumkinligini ta’kidlashsa ham.