19 Aprel 2026

13 min read

Oltin bozorida kunlik savdo strategiyalari va xavfni boshqarish usullari

Henry

Oltin (XAU/USD) o‘zining yuqori likvidliligi va o‘zgaruvchanligi bilan treyderlar uchun eng jozibador aktivlardan biri bo‘lib qolmoqda. Biroq, oltin bozorida kunlik savdo qilish nafaqat texnik tahlilni, balki chuqur strategik yondashuvni ham talab etadi. Ko‘plab treyderlar bozorning kutilmagan harakatlaridan zarar ko‘rishadi, chunki ularda aniq savdo rejasi va xavfni boshqarish tizimi mavjud emas.

Ushbu maqolada biz oltin savdosida muvaffaqiyat qozonishning asosiy ustunlarini ko‘rib chiqamiz:

Initial Balance breakout strategiyasi orqali bozor ochilishidagi imkoniyatlarni aniqlash.
Smart Money Concepts (SMC) yordamida yirik o‘yinchilarning izidan borish va likvidlik zonalarini topish.
Xavfni boshqarish va treyding psixologiyasini tizimlashtirish.

Maqsadimiz — sizga oltin bozorida barqaror va tizimli daromad olish uchun zarur bo‘lgan professional vositalarni taqdim etishdir.

Oltin bozorini tushunish va kunlik savdoning asoslari

Oltin bozorida muvaffaqiyatli kunlik savdo qilish uchun avvalo ushbu aktivning tabiatini chuqur anglash lozim. XAU/USD juftligi nafaqat qimmatbaho metall, balki global iqtisodiy beqarorlik davrida asosiy himoya vositasi va likvidlik manbai hisoblanadi.

Ushbu bo'limda biz oltin narxini harakatga keltiruvchi fundamental omillar, kunlik treydingning dinamik xususiyatlari va fyuchers shartnomalari orqali savdo qilishning afzalliklarini ko'rib chiqamiz. Bu bilimlar sizga bozordagi yuqori o'zgaruvchanlikdan unumli foydalanish va professional darajadagi savdo strategiyasini shakllantirish uchun zaruriy poydevor bo'lib xizmat qiladi.

Oltin (XAU/USD) nima va uning narxiga ta'sir etuvchi omillar

Oltin (XAU/USD) – bu xalqaro bozorda oltinning AQSh dollariga nisbatan narxini ifodalovchi savdo juftligi. U qimmatbaho metall bo‘lib, asrlar davomida qiymat saqlovchi vosita sifatida qadrlanib kelinadi. Oltin narxiga ko‘plab omillar ta’sir qiladi:

Global iqtisodiy noaniqliklar: Inqiroz davrlarida oltin xavfsiz boshpana aktivi sifatida talab oshadi.
Infatsiya kutishlari: Pul qadrsizlanganda, oltin o‘z qiymatini saqlab qolish vositasi sifatida ko‘riladi.
AQSh dollari kuchi: Oltin odatda dollar bilan teskari korrelyatsiyaga ega.
Markaziy bank siyosati: Foiz stavkalari va pul-kredit siyosati oltin narxiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.
Geosiyosiy voqealar: Urushlar, siyosiy beqarorlik oltin narxini oshirishi mumkin.
Talab va taklif: Zargarlik, sanoat va investitsiya talabi hamda qazib olish hajmi narxga ta’sir qiladi.

Kunlik savdoning o'ziga xos xususiyatlari va afzalliklari

Oltin (XAU/USD) bozorida kunlik savdo (day trading) o'zining yuqori volatilligi va likvidligi bilan ajralib turadi. Bu treyderlarga bir kun ichida narx tebranishlaridan foydalanib, bir nechta savdo imkoniyatlarini topishga yordam beradi. Kunlik savdoning asosiy afzalliklari quyidagilardan iborat:

Overnight xavfining yo'qligi: Barcha pozitsiyalar kun yakunida yopilgani sababli, treyderlar kutilmagan narx uzilishlari (gap) va svop (swap) to'lovlaridan himoyalanadi.
Yuqori likvidlik: Oltin dunyodagi eng faol savdo qilinadigan aktivlardan biri bo'lib, bu katta hajmdagi bitimlarni minimal slippage (narx sirpanishi) bilan amalga oshirish imkonini beradi.
Kredit yelkasi (Leverage): Kichik boshlang'ich kapital bilan bozorda sezilarli pozitsiyalarni boshqarish va daromadni optimallashtirish mumkin.
Aniq vaqt intervallari: London va Nyu-York sessiyalari davomida narx harakati prognoz qilinadigan darajada faollashadi, bu esa strategiyalarni aniq vaqtga moslash imkonini beradi.

Oltin fyucherslari savdosi

Oltin fyucherslari (Gold Futures) — bu aktivni kelajakda belgilangan narxda sotib olish yoki sotish majburiyatini yuklovchi standartlashtirilgan birja shartnomalaridir. Kunlik treyderlar uchun fyucherslar, asosan CME Group (COMEX) birjasida, yuqori likvidlik va narx shaffofligini ta'minlovchi asosiy vosita hisoblanadi.

Fyuchers savdosining o'ziga xos jihatlari:

Kredit yelkasi (Leverage): Treyderlar shartnoma umumiy qiymatining kichik bir qismini (marja) garovga qo'ygan holda yirik pozitsiyalarni boshqarish imkoniyatiga ega.
Likvidlik va Spred: Yuqori savdo hajmi tufayli spredlar (sotib olish va sotish narxi o'rtasidagi farq) minimal darajada bo'ladi, bu esa kunlik treyding xarajatlarini kamaytiradi.
Markazlashgan bozor: Barcha bitimlar birja orqali o'tadi, bu esa narxlarning manipulyatsiyadan xoli va adolatli shakllanishini kafolatlaydi.

Oltin fyucherslari bilan ishlashda treyderlar shartnoma muddati (expiration) va tick qiymatini aniq bilishlari shart, chunki bu risk-menejmentning asosi hisoblanadi.

Samarali kunlik oltin savdo strategiyalari

Oltin fyucherslari va kunlik savdoning asosiy tamoyillarini tushunib olganimizdan so'ng, endi amaliyotda samarali natijalar beradigan aniq savdo strategiyalariga e'tibor qaratamiz. Kunlik savdoda muvaffaqiyatga erishish uchun puxta o'ylangan va sinovdan o'tgan yondashuvlar muhim ahamiyatga ega.

Ushbu bo'limda biz oltin bozorida qo'llaniladigan bir nechta ishonchli strategiyalarni ko'rib chiqamiz. Ular orasida Initial Balance (IB) breakout, Smart Money Concepts (SMC) va likvidlik zonalarini tahlil qilish kabi usullar mavjud bo'lib, ular narx harakatini chuqurroq tushunishga yordam beradi.

Initial Balance (IB) breakout strategiyasi

Initial Balance (IB) breakout strategiyasi oltin (XAU/USD) bozorida kunlik trendni aniqlashning eng samarali usullaridan biridir. IB — bu savdo sessiyasining dastlabki 60 daqiqasida shakllangan narx diapazoni (yuqori va past nuqtalar). Oltin kabi yuqori likvidli aktivlar uchun London yoki Nyu-York sessiyalarining ochilish soati hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Strategiyaning asosiy qoidalari:

Diapazonni aniqlash: Sessiyaning birinchi soatidagi maksimal va minimal narxlarni belgilab oling.
Yorib o'tish (Breakout): Narx ushbu diapazon chegarasidan tashqarida yopilganda, trend yo'nalishida bitimga kiriladi.
Tasdiqlash: Breakout yuqori hajm va shamchalar shakli bilan tasdiqlanishi kerak.

Ushbu usul bozordagi tasodifiy tebranishlardan qochishga va kunlik asosiy impulsni ushlashga yordam beradi.

Smart Money Concepts (SMC) va uni oltin savdosida qo'llash

Smart Money Concepts (SMC) oltin bozorida institutsional o'yinchilarning (banklar va yirik fondlar) harakatlarini tushunishga asoslanadi. Oltin (XAU/USD) o'zining yuqori o'zgaruvchanligi bilan ajralib turadi, shuning uchun SMC bu yerda likvidlikni aniqlashda juda qo'l keladi.

Strategiyaning oltin savdosidagi asosiy komponentlari:

Liquidity Sweep: Narxning muhim darajalar ustidagi stop-losslarni yig'ib olishi.
Market Structure Shift (MSS): Trendning o'zgarishini ko'rsatuvchi struktura buzilishi.
Fair Value Gap (FVG): Narx impuls bilan harakatlanganda qolgan bo'shliqlar (imbalans).

Oltinda muvaffaqiyatli SMC savdosi uchun avval likvidlik olinishini kutish, so'ngra kuchli impuls (displacement) va FVG hosil bo'lishini kuzatish lozim. Bu yondashuv treyderga bozor manipulyatsiyalaridan himoyalanish va yuqori aniqlikdagi nuqtalarda kirish imkonini beradi.

Likvidlik zonasi va narx harakatini tahlil qilish

Oltin bozorida likvidlik zonalari narx harakatining asosiy "yoqilg'isi" hisoblanadi. Institutsional treyderlar yirik hajmdagi orderlarni to'ldirish uchun chakana treyderlarning stop-loss buyruqlari to'plangan hududlarni — Buy-side Liquidity (BSL) va Sell-side Liquidity (SSL) zonalarini nishonga oladilar.

Oltin (XAU/USD) savdosida narx harakatini (Price Action) tahlil qilishda quyidagi elementlar hal qiluvchi ahamiyatga ega:

Liquidity Sweep: Narxning muhim ekstremumlarni (cho'qqi yoki pastlik) yangilab, darhol teskari yo'nalishga qaytishi.
Displacement: "Supurish"dan keyin paydo bo'ladigan, bozor agressivligini ko'rsatuvchi kuchli impulsiv harakat.
Fair Value Gap (FVG): Narx tez harakatlanganda qolib ketgan nomutanosiblik zonalari.

Ushbu zonalar ko'pincha London va Nyu-York sessiyalari kesishgan vaqtda eng yuqori samaradorlikni ko'rsatadi, chunki aynan shu vaqtda bozorda eng katta hajm va o'zgaruvchanlik kuzatiladi.

Savdo strategiyasini yaratish va moslashtirish

Likvidlik zonalari va narx manipulyatsiyalarini tahlil qilish orqali bozorning "ichki mexanizmini" tushunib oldik. Biroq, muvaffaqiyatli oltin treyderi bo'lish uchun faqat tahlil yetarli emas; barcha bilimlarni yagona, qat'iy va shaxsiy savdo tizimiga birlashtirish lozim. Oltin bozori o'zining yuqori volatilligi bilan ajralib turadi, shuning uchun strategiyangiz nafaqat kirish nuqtalarini, balki bozor o'zgarishlariga moslashish mexanizmlarini ham o'z ichiga olishi shart.

Ushbu bo'limda biz quyidagi muhim jihatlarni ko'rib chiqamiz:

Shaxsiy savdo rejasini noldan shakllantirish;
Dinamik bozor sharoitlarida strategiyani optimallashtirish;
Zamonaviy texnologiyalar va avtomatlashtirishning o'rni.

Shaxsiy savdo strategiyasini bosqichma-bosqich yaratish

Shaxsiy savdo strategiyasini yaratish intizomli va muvaffaqiyatli treyding uchun asosdir. Bu jarayon quyidagi bosqichlarni o'z ichiga oladi:

Maqsadlarni aniqlash: Savdo maqsadlaringizni, xavf tolerantligingizni va vaqt oralig'ini belgilang.
Bozor va uslubni tahlil qilish: Oltin bozorining xususiyatlarini o'rganib, kunlik savdo uslubiga mos yondashuvni tanlang (masalan, Initial Balance breakout, SMC).
Kirish va chiqish qoidalari: Aniq kirish, chiqish, stop-loss va take-profit darajalarini belgilovchi qoidalarni ishlab chiqing.
Xavfni boshqarish: Har bir savdoda kapitalning qancha qismini xavf ostiga qo'yishni aniq belgilang.
Sinov va optimallashtirish: Strategiyangizni backtesting orqali sinovdan o'tkazing va doimiy ravishda optimallashtiring.

Bozor sharoitlari o'zgarganda strategiyani moslashtirish

Oltin bozorining doimiy o'zgaruvchanligi sababli, bir strategiya har doim ham samarali bo'lavermaydi. Bozor sharoitlari o'zgarganda, masalan, yuqori volatillik paydo bo'lganda yoki aniq trend yo'nalishi o'zgarganda, strategiyani moslashtirish zarur.

Buni amalga oshirish uchun quyidagilarga e'tibor bering:

Parametrlarni sozlash: Stop-loss, take-profit darajalari yoki indikator sozlamalarini bozorning hozirgi holatiga mos ravishda o'zgartirish.
Strategiyani almashtirish: Trend bozorida trendga asoslangan strategiyadan, diapazon bozorida esa diapazon savdo strategiyasiga o'tish.
Yangiliklarni hisobga olish: Makroiqtisodiy ma'lumotlar va geosiyosiy voqealar oltin narxiga kuchli ta'sir ko'rsatishi mumkin. Ularni tahlilga kiritish.

Strategiyani muntazam ravishda qayta baholash va backtesting qilish uning dolzarbligini saqlashga yordam beradi.

Avtomatlashtirilgan savdo tizimlari imkoniyatlari

Oltin bozorining yuqori volatilligi va tezkor harakatlari sharoitida avtomatlashtirilgan savdo tizimlari (Expert Advisors - EA) treyderlar uchun muhim vositaga aylandi. Ushbu tizimlar inson omilini, ya'ni hissiyotlarni savdo jarayonidan chiqarib tashlaydi va strategiyani matematik aniqlik bilan amalga oshiradi.

Avtomatlashtirishning asosiy afzalliklari:

Tezkor ijro: Oltin narxi soniyalar ichida o'zgarishi mumkin; algoritmlar inson ko'zi ilg'amaydigan tezlikda "Initial Balance" breakout yoki SMC signallarini aniqlab, bitimga kiradi.
Backtesting va optimallashtirish: Strategiyani real mablag' bilan sinashdan oldin yillar davomidagi tarixiy ma'lumotlarda tekshirish imkonini beradi.
Doimiy monitoring: Tizimlar 24/7 rejimida bozorni kuzatadi, bu esa London yoki Nyu-York sessiyalaridagi muhim imkoniyatlarni o'tkazib yubormaslikni ta'minlaydi.

Shuni yodda tutish kerakki, oltin savdosida avtomatlashtirish "o'rnat va unut" usuli emas. Bozor dinamikasi o'zgarganda, algoritmlarni muntazam ravishda qayta sozlash va nazorat qilish talab etiladi.

Xavfni boshqarish va treyding psixologiyasi

Oltin bozorining yuqori volatilligi va kutilmagan narx harakatlari hatto eng mukammal avtomatlashtirilgan strategiyalarni ham sinovdan o'tkazadi. Shuning uchun, barqaror natijaga erishishning kaliti faqatgina kirish nuqtalarini topishda emas, balki kapitalni qat'iy himoya qilish va hissiyotlarni jilovlashda yashiringan. Professional treyder uchun xavfni boshqarish — bu shunchaki qoida emas, balki bozorda omon qolishning yagona yo'lidir.

Ushbu bo'limda biz oltin savdosida depozitni saqlab qolish va ko'paytirishning fundamental asoslarini ko'rib chiqamiz. Biz nafaqat matematik hisob-kitoblarga, balki treyderning eng katta dushmani — o'z hissiyotlari bilan ishlash san'atiga ham to'xtalamiz. Zero, treyding psixologiyasi va intizom bo'lmagan joyda hech qanday strategiya uzoq muddatli muvaffaqiyat keltirmaydi.

Xavfni boshqarishning asosiy tamoyillari

Oltin savdosida muvaffaqiyatga erishish uchun xavfni boshqarishning asosiy tamoyillarini tushunish juda muhim. Bu treyderga o'z kapitalini himoya qilish va bozor bosimi ostida to'g'ri qaror qabul qilish imkonini beradi. Asosiy tamoyillar quyidagilardan iborat:

Kapitalni himoya qilish: Har bir savdoda yo'qotishingiz mumkin bo'lgan maksimal miqdorni aniq belgilash.
Xavf-mukofot nisbati: Har bir savdo uchun kamida 1:2 yoki undan yuqori nisbatni ta'minlash.
Pozitsiya hajmi: Umumiy kapitalning 1-2% dan ko'prog'ini bir savdoga tikmaslik.
Savdo rejasiga rioya qilish: Hissiyotlarga berilmasdan, oldindan belgilangan rejaga qat'iy amal qilish.

Stop-loss va take-profitni samarali belgilash

Oltin (XAU/USD) bozorining yuqori volatilligi stop-loss (SL) va take-profit (TP) buyruqlarini aniq texnik asosda o'rnatishni talab qiladi. Shunchaki pips miqdoriga tayanmasdan, quyidagi usullardan foydalanish tavsiya etiladi:

Stop-loss belgilash: SL darajasini bozor strukturasidan tashqarida, ya'ni oxirgi swing high/low nuqtalaridan biroz uzoqroqda yoki ATR (Average True Range) indikatori asosida belgilang. Bu oltindagi kutilmagan narx sakrashlari (spikes) tufayli bitimdan asossiz chiqib ketishning oldini oladi.
Take-profit va R:R nisbati: Har doim kamida 1:2 risk-mukofot nisbatiga amal qiling. TP darajalarini belgilashda SMC tamoyillariga ko'ra likvidlik zonalari va to'ldirilmagan FVG (Fair Value Gap) sohalarini maqsad qilib oling.
Trailing Stop: Narx foyda yo'nalishida harakatlanganda, SLni zararsiz nuqtaga (breakeven) o'tkazish orqali olingan foydani himoya qiling.

Treyding psixologiyasi va hissiyotlarni boshqarish

Oltin bozorining yuqori volatilligi treyderdan nafaqat texnik bilim, balki kuchli ruhiy tayyorgarlikni ham talab qiladi. Hissiyotlarni boshqarish — bu barqaror foyda olishning poydevoridir.

Oltin savdosida eng ko'p uchraydigan psixologik to'siqlar:

FOMO (O'tkazib yuborish qo'rquvi): Narx keskin harakatlanganda, treyderlar strategiyani chetga surib, "poyezdga sakrashga" harakat qilishadi. Bu ko'pincha eng noqulay nuqtalarda kirishga sabab bo'ladi.
Qasos treydingi: Stop-loss urilgandan so'ng, yo'qotishni darhol qaytarish istagi risklarni asossiz oshirishga va hisobning tezda nolga tushishiga olib keladi.
Intizom tanqisligi: Hatto eng mukammal oltin savdosi bo'yicha kundalik strategiya ham, agar unga qat'iy amal qilinmasa, samarasiz bo'lib qoladi.

Psixologik barqarorlikka erishish uchun har bir bitimni savdo jurnalida qayd etish va hissiyotlar qaror qabul qilish jarayoniga ta'sir etishiga yo'l qo'ymaslik lozim. Oltin bozorida sovuqqonlik — eng katta aktivdir.

Strategiyalarni amaliyotda qo'llash va doimiy takomillashtirish

Nazariy bilimlar va psixologik tayyorgarlik oltin savdosida muvaffaqiyatning poydevori bo'lsa-da, ularni amaliyotda qo'llash mahorati treyderning haqiqiy natijasini belgilaydi. Oltin (XAU/USD) bozori o'zining yuqori volatilligi bilan ajralib turadi, shuning uchun har qanday strategiya real savdoga kirishdan oldin qat'iy sinovdan o'tishi va bozorning o'zgaruvchan tabiatiga moslashishi shart.

Ushbu bosqichda biz quruq nazariyadan jonli bozor dinamikasiga o'tamiz. Strategiyani takomillashtirish — bu bir martalik jarayon emas, balki doimiy tahlil va optimallashtirishni talab qiladigan sikldir. Muvaffaqiyatli treyding uchun quyidagi jihatlarga e'tibor qaratish lozim:

Strategiyaning tarixiy ma'lumotlardagi samaradorligi;
Real bozor sharoitida ijro etish intizomi;
Fundamental yangiliklarning texnik tahlil bilan uyg'unligi.

Strategiyalarni backtesting va optimallashtirish usullari

Oltin bozorining yuqori volatilligi sababli, har qanday strategiyani real hisobda qo'llashdan oldin backtesting qilish hayotiy zaruriyatdir. Bu jarayon strategiyaning o'tmishdagi samaradorligini va kutilayotgan statistik natijalarni tushunishga yordam beradi.

Backtesting va optimallashtirishning asosiy usullari:

Manual Backtesting: TradingView kabi platformalarda 'Bar Replay' funksiyasi orqali kamida 100 ta bitimni qo'lda tahlil qiling va natijalarni jurnalga qayd eting.
Asosiy Metrikalar: Win rate (g'alaba darajasi), Profit Factor va maksimal Drawdown (pasayish) ko'rsatkichlarini hisobga oling. Oltin uchun 1:2 yoki 1:3 risk-mukofot nisbati ko'pincha optimal hisoblanadi.
Optimallashtirish: Strategiyani bozorning turli fazalariga (trend yoki flet) moslang. Masalan, oltin uchun London va Nyu-York sessiyalaridagi o'ziga xos harakatlarni hisobga olib, stop-loss darajalarini sozlang.

Esda tuting, optimallashtirish 'curve fitting' (tarixga haddan tashqari moslashish) xatosiga aylanib ketmasligi kerak. Strategiya o'zgaruvchan bozor sharoitida ham moslashuvchan bo'lishi lozim.

Real savdoda strategiyalarni amalga oshirish bo'yicha maslahatlar

Strategiyani real hisobda qo'llash backtestingdan tubdan farq qiladi, chunki bu yerda psixologik bosim va bozor likvidligi asosiy rol o'ynaydi. Muvaffaqiyatli ijro uchun quyidagi amaliy maslahatlarga amal qiling:

Kichik hajmlardan boshlang: Hatto backtesting natijalari ajoyib bo'lsa ham, real bozorda hissiyotlarni jilovlash uchun dastlab kichik lotlar bilan savdo qiling.
Vaqtni to'g'ri tanlang: Oltin (XAU/USD) savdosi uchun London va Nyu-York sessiyalarining kesishish vaqti eng yuqori likvidlik va aniq trendlarni ta'minlaydi.
Savdo jurnalini yuriting: Har bir bitimning kirish sababi, natijasi va o'sha paytdagi hissiy holatingizni qayd eting. Bu xatolarni tizimli tahlil qilishning yagona yo'lidir.
Slippage va spreadni hisobga oling: Real savdoda narxlar backtestingdagidan biroz farq qilishi mumkin, shuning uchun buyruqlarni bajarishda brokerlik komissiyalarini doimo yodda tuting.

Bozor tahlili va yangiliklarni hisobga olishning ahamiyati

Oltin (XAU/USD) bozori makroiqtisodiy ko'rsatkichlarga o'ta sezgir bo'lib, fundamental tahlil kunlik strategiyaning ajralmas qismidir. Ayniqsa, AQSh dollari indeksi (DXY) bilan teskari korrelyatsiya va foiz stavkalari bo'yicha kutilmalar narx dinamikasini belgilaydi.

Muvaffaqiyatli treyderlar quyidagi omillarni doimiy nazorat qiladi:

Iqtisodiy kalendar: NFP, CPI va FOMC qarorlari kabi yuqori ta'sirli yangiliklar paytida volatilite keskin oshadi va texnik darajalar buziladi.
Geosiyosiy vaziyat: Oltin "xavfsiz boshpana" sifatida siyosiy beqarorlikka tezkor munosabat bildiradi.
Likvidlik: Yangiliklar texnik tahlildagi likvidlik zonalarini "tozalash" (sweep) uchun katalizator bo'lib xizmat qiladi.

Yangiliklar chiqishidan oldin pozitsiyalarni himoyalash yoki savdodan vaqtincha tiyilish kapitalni saqlashning eng samarali usulidir.

Xulosa

Oltin bozorida barqaror natijaga erishish — bu strategiya, xavfni boshqarish va psixologik tayyorgarlikning uyg'unligidir. Initial Balance breakout va Smart Money Concepts (SMC) kabi usullar bozor strukturasini tushunishda poydevor bo'lib xizmat qiladi.

Muvaffaqiyatli oltin treyderi uchun asosiy qoidalar:

Intizom: Savdo rejasiga va tanlangan strategiyaga qat'iy amal qilish.
Moslashuvchanlik: Bozor sharoiti o'zgarganda strategiyani optimallashtirish.
Xavf nazorati: Har bir bitimda kapitalni himoya qilish va stop-loss qoidalariga rioya etish.

Oltin savdosi — bu doimiy o'rganish va tahlil jarayonidir. Faqatgina tizimli yondashuv, muntazam backtesting va hissiyotlarni jilovlash orqali XAU/USD bozorida uzoq muddatli muvaffaqiyatga erishish mumkin.