Intraday savdo uchun eng samarali va foydali indikatorlar to’plami

Intraday savdo — bu moliyaviy bozorlarda eng yuqori dinamika va tezkor qaror qabul qilishni talab qiladigan sohadir. Bir kunlik savdo davomida narxlarning o'zgaruvchanligi treyderlar uchun ham katta imkoniyatlar, ham jiddiy xavf-xatarlarni yuzaga keltiradi. Ushbu shiddatli sharoitda muvaffaqiyat qozonishning kaliti — bozordagi ortiqcha "shovqin"ni filtrlash va yuqori ehtimollikka ega savdo signallarini aniqlashdir. Aynan shu nuqtada texnik indikatorlar treyderning asosiy yo'l ko'rsatuvchi vositasiga aylanadi.

Ushbu maqolada biz intraday savdo uchun eng samarali va vaqt sinovidan o'tgan indikatorlar to'plamini batafsil ko'rib chiqamiz. Biz nafaqat ularning ishlash mexanizmini, balki turli bozor sharoitlarida qanday qilib maksimal foyda olishni ham tahlil qilamiz. Trendni aniqlashdan tortib, volatilite va momentumni o'lchashgacha bo'lgan barcha muhim jihatlar qamrab olinadi. Maqsadimiz — sizga nafaqat nazariy bilim berish, balki amaliy savdo strategiyalaringizni professional darajaga olib chiqishda ko'maklashishdir.

Intraday savdo va indikatorlarning ahamiyati

Intraday savdo – bu bozorning tezkor o'zgarishlariga moslashishni talab qiladigan dinamik faoliyatdir. Ushbu savdo uslubida muvaffaqiyatga erishish uchun treyderlar narx harakatlarini tezda tahlil qila olishlari va aniq qarorlar qabul qilishlari shart. Aynan shu yerda texnik indikatorlar muhim rol o'ynaydi, ular bozor tendentsiyalarini, momentumini va volatilite darajalarini aniqlashda qimmatli yordam beradi.

Ushbu bo'limda biz intraday savdoning o'ziga xos xususiyatlarini chuqurroq ko'rib chiqamiz va texnik tahlil vositalari, xususan, indikatorlarning ushbu tezkor savdo muhitidagi strategik ahamiyatini tushuntiramiz. Bu bilimlar treyderlarga o'z strategiyalarini optimallashtirish va bozor imkoniyatlaridan maksimal darajada foydalanish imkonini beradi.

Intraday savdo nima va uning o'ziga xos xususiyatlari

Intraday savdo (kunlik savdo) — bu barcha savdo operatsiyalarini bir savdo kuni ichida amalga oshirish va yakunlash uslubidir. Bunda treyderlar pozitsiyalarni ertasi kunga qoldirmaydilar, bu esa tungi "gap"lar (narx uzilishlari) va svop to'lovlari bilan bog'liq xavflarni bartaraf etadi. Ushbu savdo uslubi yuqori konsentratsiya va tezkor qaror qabul qilish qobiliyatini talab qiladi.

Intraday savdoning o'ziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat:

• Vaqt intervallari: Odatda M5, M15 va H1 taymfreymlari tahlil qilinadi. Bu qisqa muddatli trendlarni ushlash imkonini beradi.

• Yuqori dinamika: Bozor konyunkturasi daqiqalar ichida o'zgarishi mumkin, shuning uchun treyder doimiy monitoringda bo'lishi kerak.

• Likvidlik va Volatilite: Treyderlar asosan volatilite yuqori bo'lgan London va Nyu-York sessiyalarida faol bo'lishadi, chunki narx harakati yetarli bo'lmasa, foyda olish qiyinlashadi.

• Leverage (Kredit yelkasi): Kichik narx tebranishlaridan sezilarli foyda olish uchun ko'pincha yuqori kredit yelkalaridan foydalaniladi.

Ushbu uslubda muvaffaqiyat qozonish uchun "bozor shovqini"ni (market noise) filtrlash va aniq kirish nuqtalarini topish hayotiy ahamiyatga ega.

Texnik tahlil va indikatorlarning intraday savdodagi roli

Intraday savdosining yuqori sur'ati treyderdan soniyalar ichida aniq qarorlar qabul qilishni talab etadi. Bu jarayonda texnik tahlil va indikatorlar shunchaki yordamchi vosita emas, balki bozor "shovqini" ichidan foydali signallarni ajratib oluvchi asosiy filtr vazifasini o'taydi. Kuni bo'yi savdo qilishda narx harakatlari juda tez o'zgarishi sababli, indikatorlar treyderga strategik ustunlik beradi.

Indikatorlarning intraday savdodagi asosiy rollari quyidagilardan iborat:

• Ob'ektivlikni ta'minlash: Matematik algoritmlarga asoslangan indikatorlar treyderni sub'ektiv hissiyotlardan va asossiz qarorlardan himoya qiladi.

• Vaqtni tejash: Grafikdagi murakkab narx o'zgarishlarini vizual va tushunarli signallarga aylantirib, tahlil jarayonini sezilarli darajada tezlashtiradi.

• Kirish va chiqish nuqtalarini aniqlash: Indikatorlar yordamida treyder qachon bitimga kirish va qachon foydani qayd etish kerakligini aniqroq belgilaydi.

• Trend kuchini o'lchash: Bozorning joriy holati shunchaki vaqtinchalik tebranishmi yoki kuchli trend boshlanishimi ekanligini ko'rsatadi.

Shunday qilib, texnik ko'rsatkichlar intraday treyder uchun bozor xaritasini chizib beruvchi kompas vazifasini o'taydi va savdo samaradorligini oshiradi.

Asosiy trend va momentum indikatorlari

Oldingi bo'limda intraday savdosida texnik tahlil va indikatorlarning ahamiyatini ko'rib chiqdik, bu esa bozor shovqinini filtrlash va ob'ektiv qarorlar qabul qilishda muhim rol o'ynaydi. Endi esa, bozor harakatlarini chuqurroq tushunish va samarali savdo qarorlari qabul qilish uchun eng muhim indikatorlar toifalaridan biri – trend va momentum indikatorlariga e'tibor qaratamiz. Ushbu indikatorlar intraday treyderlar uchun bozorning hozirgi holatini va kelajakdagi potentsial harakatlarini baholashda ajralmas vositalardir.

Trend indikatorlari bozorning umumiy yo'nalishini aniqlashga yordam bersa, momentum indikatorlari narx harakatining tezligi va kuchini o'lchaydi. Ularni to'g'ri tushunish va qo'llash orqali treyderlar kirish va chiqish nuqtalarini aniqroq belgilashlari, shuningdek, bozorning o'zgaruvchanligiga moslashishlari mumkin. Keyingi bo'limlarda ushbu indikatorlarning har birini batafsil ko'rib chiqamiz.

Trendni aniqlovchi indikatorlar: Harakatlanuvchi o'rtachalar (MA), MACD

Intraday savdosida trendni aniqlash uchun bir qancha samarali indikatorlar mavjud. Ular orasida Harakatlanuvchi o'rtachalar (MA) va MACD (Moving Average Convergence Divergence) alohida ahamiyatga ega.

• Harakatlanuvchi o'rtachalar (MA): MA narx harakatini tekislash va asosiy trend yo'nalishini aniqlash uchun keng qo'llaniladi. Intraday savdosida qisqa muddatli MA (masalan, 9 yoki 20 davrli) tezkor trend o'zgarishlarini ko'rsatishi mumkin, uzoqroq MA (masalan, 50 yoki 100 davrli) esa umumiy bozor yo'nalishini belgilaydi. MA kesishmalari potentsial savdo signallari sifatida ishlatiladi.

• MACD (Moving Average Convergence Divergence): MACD ikkita harakatlanuvchi o'rtacha orasidagi munosabatni ko'rsatuvchi trendni kuzatuvchi momentum indikatoridir. U trendning yo'nalishi, kuchi, davomiyligi va potentsial burilish nuqtalarini aniqlashga yordam beradi. MACD chizig'ining signal chizig'ini kesib o'tishi yoki histogrammaning nol chizig'idan o'tishi savdo imkoniyatlarini ko'rsatishi mumkin.

Momentumni o'lchovchi indikatorlar: RSI, Stochastic

Momentum indikatorlari narx harakatining tezligi va kuchini o'lchash uchun mo'ljallangan bo'lib, treyderlarga bozorning haddan tashqari sotib olingan yoki haddan tashqari sotilgan holatlarini aniqlashda yordam beradi. Intraday savdosida ular qisqa muddatli qaytishlar yoki trend davomiyligi signallarini berishi mumkin.

• RSI (Relative Strength Index): Bu 0 dan 100 gacha bo'lgan diapazonda harakatlanuvchi osilator bo'lib, narx harakatining tezligi va o'zgarishini o'lchaydi. Odatda, 70 dan yuqori qiymatlar aktivning haddan tashqari sotib olinganligini, 30 dan past qiymatlar esa haddan tashqari sotilganligini ko'rsatadi. Intraday savdosida RSI divergensiyalari (narx va indikator o'rtasidagi nomuvofiqlik) va signal chiziqlari bilan birgalikda potentsial narx qaytish nuqtalarini aniqlashda muhim rol o'ynaydi.

• Stochastic Osilator: Bu indikator joriy yopilish narxini ma'lum bir davrdagi narx diapazoniga nisbatan solishtiradi. U ikkita chiziqdan iborat: %K (tez chiziq) va %D (sekin chiziq). RSI kabi, Stochastic ham haddan tashqari sotib olingan (odatda 80 dan yuqori) va haddan tashqari sotilgan (20 dan past) sharoitlarni ko'rsatadi. Chiziqlarning kesishishi va divergensiyalar savdo signallari sifatida ishlatilib, qisqa muddatli narx o'zgarishlarini bashorat qilishga yordam beradi.

Volatilite va qo'llab-quvvatlash/qarshilik indikatorlari

Oldingi bo'limlarda biz trend va momentum indikatorlarining intraday savdosidagi muhim rolini ko'rib chiqdik. Biroq, muvaffaqiyatli savdo qilish uchun bozorning o'zgaruvchanligini (volatilitesini) tushunish va narxlarning asosiy qo'llab-quvvatlash hamda qarshilik darajalarini aniqlash ham juda muhimdir. Bu omillar narx harakatining tezligi va yo'nalishi haqida qimmatli ma'lumotlarni beradi, bu esa savdo qarorlarini qabul qilishda yordam beradi.

Ushbu bo'limda biz bozorning o'zgaruvchanligini baholashga yordam beradigan indikatorlarni, shuningdek, narxlarning muhim burilish nuqtalari bo'lgan qo'llab-quvvatlash va qarshilik darajalarini aniqlash vositalarini batafsil ko'rib chiqamiz. Bu indikatorlar treyderlarga bozor sharoitlarini chuqurroq tushunish va xavflarni samarali boshqarish imkonini beradi.

Bozor o'zgaruvchanligini (volatilite) baholovchi indikatorlar: Bollinger Bands, ATR

Bozor o'zgaruvchanligini (volatilite) baholash intraday savdosida muhim ahamiyatga ega, chunki narx harakatlarining tezligi va amplitudasi savdo qarorlariga bevosita ta'sir qiladi. Bu borada ikkita asosiy indikator – Bollinger Bands va ATR (Average True Range) ajralib turadi.

Bollinger Bands indikatori narx kanalini ko'rsatadi, u o'rtacha harakatlanuvchi chiziq (odatda 20 davrli SMA) va undan standart og'ishlar (odatda 2 standart og'ish) bilan ajratilgan ikkita tashqi chiziqdan iborat.

• Volatilite o'lchovi: Chiziqlar kengayganda bozor o'zgaruvchanligi oshganini, torayganda esa pasayganini bildiradi (Bollinger Squeeze).

• Potensial qaytish nuqtalari: Narxning yuqori chiziqqa tegishi ortiqcha sotib olinganlikni, pastki chiziqqa tegishi esa ortiqcha sotilganlikni ko'rsatishi mumkin.

ATR (Average True Range) indikatori esa narx harakatining o'rtacha diapazonini o'lchash orqali bozor o'zgaruvchanligini aniqlaydi.

• Volatilite darajasi: Yuqori ATR yuqori o'zgaruvchanlikni, past ATR esa past o'zgaruvchanlikni bildiradi.

• Riskni boshqarish: ATR treyderlarga stop-loss va take-profit darajalarini joriy bozor sharoitlariga mos ravishda belgilashda yordam beradi, bu ayniqsa intraday savdosida muhimdir.

Qo'llab-quvvatlash va qarshilik darajalarini aniqlovchi indikatorlar: Ichimoku Kinko Hyo, Pivot nuqtalari

Intraday savdosida narxning qayerda to'xtashi yoki qayrilishini bilish muvaffaqiyatning kalitidir. Ichimoku Kinko Hyo indikatori bu borada eng mukammal vositalardan biri hisoblanadi. Uning tarkibidagi Kumo (Bulut) qatlami dinamik qo'llab-quvvatlash va qarshilik zonasi vazifasini o'taydi. Agar narx bulutdan yuqorida bo'lsa, bulutning yuqori chegarasi kuchli tayanch nuqtasi bo'ladi, narx bulut ichiga kirishi esa bozordagi noaniqlikdan dalolat beradi.

Pivot nuqtalari (Pivot Points) esa matematik aniqlikka tayanadi. Ular o'tgan kungi maksimal, minimal va yopilish narxlari asosida hisoblanadi. Intraday treyderlar uchun Pivot darajalari kunlik "yo'l xaritasi" vazifasini o'taydi:

• P (Pivot Point): Kunlik asosiy muvozanat darajasi.

• S1, S2 (Support): Narxning pastga tushishini to'xtatuvchi tayanch zonalari.

• R1, R2 (Resistance): Narxning ko'tarilishiga to'sqinlik qiluvchi qarshilik zonalari.

Ushbu indikatorlar sub'ektiv tahlilni kamaytirib, treyderga aniq kirish va foydani qayd etish (take profit) nuqtalarini ko'rsatadi.

Indikatorlarni birlashtirish va samarali strategiyalar

Alohida olingan indikatorlar bozorning faqat bir jihatini ko'rsatadi, biroq professional intraday savdosi kompleks yondashuvni talab qiladi. Oldingi bo'limlarda ko'rib chiqilgan volatilite va daraja ko'rsatkichlarini o'zaro uyg'unlashtirish orqali treyder bozor shovqinini filtrlashi va kirish nuqtalarining aniqligini oshirishi mumkin. Bu jarayonda indikatorlarning bir-birini takrorlamasligi, aksincha, turli tahlil usullari (masalan, trend va momentum) bilan bir-birini tasdiqlashi muhim ahamiyatga ega.

Strategik kombinatsiyalarni yaratishda miqdordan ko'ra sifatga e'tibor qaratish lozim. Haddan tashqari ko'p indikatorlar tahliliy falajlikka olib kelishi mumkin, shuning uchun optimal muvozanatni topish muvaffaqiyatli savdo tizimining asosidir. Quyida biz indikatorlarni samarali birlashtirish tamoyillari va ularni qisqa muddatli scalping strategiyalarida qo'llash usullarini tahlil qilamiz.

Optimal indikatorlar kombinatsiyasini yaratish tamoyillari

Indikatorlarni samarali birlashtirish intraday savdosida muvaffaqiyat kalitidir. Bu shunchaki ko'p indikatorlarni bir joyga to'plash emas, balki ularning o'zaro ta'sirini tushunishdir. Optimal kombinatsiyani yaratishda quyidagi tamoyillarga amal qilish muhim:

• Diversifikatsiya: Bir xil turdagi indikatorlarni (masalan, ikkita momentum indikatori) birga ishlatishdan saqlaning. Buning o'rniga, trend, momentum, volatilite va qo'llab-quvvatlash/qarshilik kabi turli bozor jihatlarini o'lchaydigan indikatorlarni birlashtiring. Bu bozorning kengroq ko'rinishini ta'minlaydi.

• Tasdiqlash: Tanlangan indikatorlar bir-birini tasdiqlashi kerak. Masalan, trend indikatori yuqoriga trendni ko'rsatsa, momentum indikatori ham sotib olish signalini berishi lozim. Qarama-qarshi signallar savdoga kirmaslik uchun ogohlantirish bo'lishi mumkin.

• Soddalik: Jadvalni haddan tashqari ko'p indikatorlar bilan to'ldirmang. Bu "analiz falaji"ga olib kelishi va qaror qabul qilishni qiyinlashtirishi mumkin. Odatda 2-3 ta yaxshi tanlangan indikator yetarli.

• Bozor sharoitiga moslashish: Turli bozor sharoitlari (trendli yoki diapazonli) uchun turli indikator kombinatsiyalari samarali bo'lishi mumkin. Strategiyangizni bozor dinamikasiga qarab moslashtiring.

• Testlash: Har qanday indikator kombinatsiyasini real pul bilan savdo qilishdan oldin, uni tarixiy ma'lumotlar (backtesting) va demo hisob (forward testing) orqali sinab ko'ring.

Bu tamoyillar treyderlarga ishonchliroq savdo signallarini aniqlash va xavflarni kamaytirishga yordam beradi.

Intraday savdo strategiyalarida indikatorlardan foydalanish misollari (scalping)

Scalping — bu juda qisqa vaqt oraliqlarida (M1, M5) kichik narx tebranishlaridan foyda olish san'atidir. Ushbu uslubda indikatorlar kombinatsiyasi "shovqin"ni filtrlash va aniq kirish nuqtalarini topish uchun juda muhimdir.

1. Trend va Momentum kombinatsiyasi (EMA + RSI):

• EMA (50): Trend yo'nalishini belgilaydi. Narx EMA dan yuqori bo'lsa, faqat xarid (buy) pozitsiyalari ko'rib chiqiladi.

• RSI (14): Narx EMA darajasiga qaytganda (pullback) va RSI 30 darajasidan yuqoriga qayrilganda, bu scalping uchun qulay kirish signalidir.

2. Volatillik va Reversiya (Bollinger Bands + Stochastic):

• Bollinger Bands: Narxning dinamik diapazonini ko'rsatadi. Narx pastki tasmaga tegishi potensial qaytish nuqtasidir.

• Stochastic (5, 3, 3): Narx tasmaga tekkan vaqtda indikator "oversold" (haddan tashqari sotilgan) hududida kesishsa, bu tezkor xarid uchun tasdiq hisoblanadi.

3. Darajalar va Kuch (Pivot Points + MACD):

• Pivot Points: Kunlik tayanch va qarshilik darajalarini aniqlaydi.

• MACD: Narx Pivot darajasiga yaqinlashganda gistogramma yo'nalishining o'zgarishi trendning davom etishi yoki qaytishini ko'rsatadi.

Ushbu strategiyalar yashin tezligida qaror qabul qilishni va qat'iy stop-loss intizomini talab qiladi.

Indikatorlardan foydalanishda umumiy xatolar va maslahatlar

Intraday savdosida indikatorlarni samarali birlashtirish va strategiyalarda qo'llash muhim ahamiyatga ega ekanligini ko'rib chiqdik. Biroq, hatto eng ilg'or vositalar ham noto'g'ri qo'llanilganda kutilgan natijalarni bermasligi mumkin. Ko'plab treyderlar, ayniqsa yangi boshlanuvchilar, indikatorlardan foydalanishda umumiy xatolarga yo'l qo'yishadi, bu esa savdo samaradorligini pasaytiradi.

Ushbu bo'limda biz indikatorlardan foydalanishda eng ko'p uchraydigan xatolarni tahlil qilamiz va ulardan qochish bo'yicha amaliy maslahatlar beramiz. Shuningdek, tajribali treyderlarning eng yaxshi natijalarga erishish uchun qimmatli tavsiyalarini o'rganamiz, bu esa sizning savdo jarayoningizni yanada optimallashtirishga yordam beradi.

Yangi boshlanuvchilar yo'l qo'yadigan xatolar va ulardan qochish

Intraday savdosida yangi boshlanuvchilar ko'pincha texnik ko'rsatkichlarni mutlaq haqiqat deb qabul qilishadi. Eng keng tarqalgan xatolardan biri — grafikni indikatorlar bilan haddan tashqari to'ldirishdir. Bir vaqtning o'zida 5-6 xil vositadan foydalanish "tahliliy falajlikka" (analysis paralysis) olib keladi, bunda zid signallar treyderni chalkashtirib yuboradi. Professional treyderlar odatda grafikni toza saqlashni afzal ko'rishadi.

Yana bir jiddiy xato — indikatorning matematik mantig'ini tushunmaslik. Masalan, RSI indikatori 70 darajasidan yuqoriga ko'tarilishi darhol "sotish" (sell) signalini anglatmaydi; kuchli trend sharoitida narx uzoq vaqt haddan tashqari sotib olingan hududda qolishi mumkin. Shuningdek, ko'plab treyderlar indikatorlarning kechikish (lagging) xususiyatini inobatga olishmaydi. Unutmang, indikatorlar narxning ortidan ergashadi, uni boshqarmaydi.

Xatolardan qochish uchun quyidagi qoidalarga amal qiling:

• Soddalikni saqlang: Grafikda 2-3 tadan ortiq indikator ishlatmang (masalan, bitta trend va bitta osillyator).

• Kontekstni hisobga oling: Indikator signalini har doim umumiy trend va muhim qo'llab-quvvatlash/qarshilik darajalariga nisbatan tahlil qiling.

• Tasdiqlashni kuting: Hech qachon faqat bitta indikator asosida bitimga kirmang, narx harakati (Price Action) tasdig'ini qidiring.

• Parametrlarni moslang: Standart sozlamalar har doim ham barcha aktivlar va vaqt intervallari (timeframes) uchun mos kelmasligini tushunib oling.

Eng yaxshi natijalarga erishish uchun ekspert maslahatlari

Xatolardan qochish muhim bo'lsa-da, intraday savdosida eng yaxshi natijalarga erishish uchun proaktiv yondashuv va tajribali treyderlarning maslahatlariga amal qilish zarur.

• Doimiy o'rganish va moslashish: Bozor dinamikasi doimiy o'zgarib turadi. Yangi indikatorlar, strategiyalar va bozor sharoitlarini o'rganishni hech qachon to'xtatmang. O'z strategiyangizni bozorning hozirgi holatiga mos ravishda yangilab boring.

• Qayta sinov (Backtesting) va demo savdo: Har qanday yangi indikator yoki strategiyani real pul bilan ishlatishdan oldin, uni tarixiy ma'lumotlarda sinab ko'ring (backtesting) va demo hisobda amalda qo'llang. Bu sizga uning samaradorligini baholashga va ishonch hosil qilishga yordam beradi.

• Savdo jurnalini yuritish: Har bir savdoni, uning sabablarini, ishlatilgan indikatorlarni, kirish/chiqish nuqtalarini va natijalarni qayd eting. Bu sizning kuchli va zaif tomonlaringizni aniqlashga, xatolardan saboq olishga va strategiyangizni takomillashtirishga yordam beradi.

• Bozor kontekstini tushunish: Indikatorlar faqat vositalardir. Ular bozorning umumiy kontekstini, ya'ni asosiy trend, volatilite darajasi va muhim yangiliklarni hisobga olgan holda ishlatilishi kerak. Bir nechta vaqt oralig'ini tahlil qilish (multi-timeframe analysis) savdo qarorlaringizni mustahkamlashi mumkin.

• Emotsional intizom: Qo'rquv, ochko'zlik va umidsizlik kabi his-tuyg'ular savdo qarorlariga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Qat'iy savdo rejasiga amal qiling, risk menejmenti qoidalariga sodiq qoling va emotsiyalaringizni nazorat qiling.

Xulosa

Xulosa qilib aytganda, intraday savdosida muvaffaqiyatga erishish faqatgina eng yaxshi indikatorni topish emas, balki ularni tizimli ravishda qo'llash san'atidir. Harakatlanuvchi o'rtachalar, RSI, MACD va Bollinger Bands kabi vositalar bozor shovqinini filtrlash hamda ehtimolliklar sizning foydangizga ishlashini ta'minlash uchun xizmat qiladi.

Ushbu maqolada ko'rib chiqilgan asosiy jihatlarni yodda tuting:

• Soddalik: Grafikni haddan tashqari ko'p indikatorlar bilan to'ldirmang; 2-3 ta o'zaro bir-birini to'ldiruvchi vosita kifoya.

• Tasdiqlash: Har doim bir indikator signalini boshqasi (masalan, trend indikatorini osillyator) bilan tasdiqlang.

• Intizom: Texnik tahlil qanchalik mukammal bo'lmasin, risk-menejment va emotsional nazoratsiz uzoq muddatli foyda olish qiyin.

O'z savdo uslubingizga mos keladigan indikatorlar kombinatsiyasini tanlang, ularni tarixiy ma'lumotlarda sinab ko'ring va doimiy ravishda savdo jurnalingizni tahlil qiling. Intraday savdosi — bu intizom, bilim va to'g'ri tanlangan texnik vositalarning uyg'unligidir.